การเป็นนักดนตรีที่มีสุขภาพดี (Being a Healthy Musician)
ผู้เขียน: Dr. George Waddell (Research Associate in Performance Science, Centre for Performance Science)
ตีพิมพ์ใน: วารสาร Upbeat (ฉบับ Autumn 2020), Royal College of Music (RCM)
เวลาที่เราคิดถึงสุขภาพ มักจะเป็นเรื่องง่ายเกินไปที่เราจะไปโฟกัสในสิ่งที่ไม่ดี เช่น เรื่องโรคภัยไข้เจ็บ บาดแผล อาการ ตัวเลขสถิติ การรักษา หรือการตรวจโรค ยิ่งเมื่อมีสถานการณ์โรคระบาด การโฟกัสเรื่องเหล่านี้ยิ่งเห็นได้ชัดเจนขึ้น อย่างไรก็ตาม คำว่า "สุขภาพดี" ไม่ได้ถูกนิยามด้วยแง่ลบเหล่านี้เพียงอย่างเดียว เช่นเดียวกับที่เราไม่ได้ตัดสินว่าการแสดงดนตรีที่ดีคือการเล่นไม่ผิดโน้ตเลย
การมีสุขภาพดี คือการมีความสมบูรณ์ทั้งทางร่างกาย จิตใจ และสังคม ซึ่งช่วยให้เราสามารถเติบโต ใช้ชีวิต และก้าวผ่านอุปสรรคขวากหนามต่างๆ ไปได้ ในฐานะนักดนตรี เราต้องเผชิญกับความท้าทายเฉพาะตัวมากมาย ทั้งการฝึกซ้อมและการสร้างสรรค์บทเพลงที่มีความซับซ้อนสูง ตลอดจนการเตรียมพร้อมรับความกดดันบนเวที
ดังนั้น เช่นเดียวกับที่เราใส่ใจในบทเพลง เครื่องดนตรี เทคนิค การตีความ และการแสดง เราต้องให้ความสำคัญเป็นพิเศษเพื่อให้ตัวเราเองอยู่ในสภาวะที่สมบูรณ์ที่สุด เพื่อการมีอาชีพสายดนตรีที่ยาวนานและมั่นคง
แนวทางปฏิบัติเพื่อสุขภาพที่ดีในแต่ละด้าน
การมีสุขภาพดีหมายถึงการลงมือทำและตัดสินใจในสิ่งเล็กๆ น้อยๆ ในแต่ละวัน โดยสรุปจากข้อแนะนำในหลักสูตร Healthy Musician, โครงการ Healthy Performer และเครือข่าย Healthy Conservatoires ดังนี้:
1. สุขภาพกาย (Physical Health)
สุขภาพกายที่ดีช่วยให้เรามีกำลังความสามารถในการทำสิ่งที่จำเป็น ในฐานะนักดนตรี เราต้องใช้ร่างกายอย่างหนัก:
ใส่ใจการใช้ร่างกาย: สังเกตท่าทางขณะทำงาน ไม่ว่าจะนั่งหน้าจอคอมพิวเตอร์ หรือกำลังซ้อมดนตรี ระวังความตึงเครียดของกล้ามเนื้อและความเจ็บปวด และหาทางลดอาการเหล่านั้น
ออกกำลังกายเบาๆ: ตั้งเป้าทำกิจกรรมเบาๆ (เช่น เดินเร็ว) อย่างน้อยวันละ 30 นาที
ออกกำลังกายปานกลาง: ออกกำลังกายระดับปานกลาง (เช่น ปั่นจักรยาน เต้น เตะฟุตบอล) ให้ได้ 150 นาทีต่อสัปดาห์
วอร์มอัพและคูลดาวน์: วอร์มอัพร่างกายก่อนซ้อมและการแสดง พักระหว่างซ้อม และคูลดาวน์หลังเล่นเสร็จ
นอนหลับพักผ่อน: นอนหลับอย่างมีคุณภาพให้เพียงพอ อย่างน้อย 6–8 ชั่วโมงต่อคืน
โภชนาการ: รับประทานอาหารให้ครบถ้วน เน้นผัก ผลไม้ และโปรตีน พร้อมทั้งดื่มน้ำเปล่ามากๆ
ปรึกษาแพทย์: หากมีความกังวลเกี่ยวกับสุขภาพ หรือรู้สึกว่ามีอะไรผิดปกติ ให้ปรึกษาแพทย์ประจำตัว (GP) และ อย่าลืมบอกแพทย์ว่าคุณเป็นนักดนตรี เพื่อให้แพทย์ให้คำแนะนำที่ตรงจุด หรือส่งต่อไปยังแพทย์เฉพาะทางที่เหมาะสม
2. สุขภาพจิต (Mental Health)
สุขภาพจิตที่ดี ไม่ใช่แค่การรู้สึกบวก (Positive) เท่านั้น แต่ยังรวมถึงหลัก PERMA Model (Seligman, 2011):
Positive Emotion: ความรู้สึกบวก
Engagement: การมีส่วนร่วมและจดจ่อกับสิ่งรอบตัว
Relationships: การสร้างและรักษาความสัมพันธ์ที่ดีกับผู้อื่น
Meaning: การค้นหาความหมายและเป้าหมายในสิ่งที่เราทำ
Accomplishment: ความรู้สึกประสบความสำเร็จ
แนวทางเสริมสร้างสุขภาพจิต:
เชื่อมโยงกับผู้อื่น: ติดต่อหาคนที่ไม่ได้คุยด้วยมานาน
อย่ากลัวที่จะคุยกับผู้เชี่ยวชาญ: หากต้องการความช่วยเหลือ สามารถรับบริการคำปรึกษาเชิงลึกได้ (เช่น บริการให้คำปรึกษาภายในของ RCM หรือแพลตฟอร์ม Togetherall)
ทำกิจกรรมที่มีการเคลื่อนไหว: สุขภาพกายและสุขภาพจิตมีความเชื่อมโยงกันอย่างใกล้ชิด การดูแลอย่างใดอย่างหนึ่งจะช่วยให้อีกอย่างดีขึ้นด้วย
สังเกตและชื่นชม: มองหาเรื่องที่คุณประทับใจหรือภาคภูมิใจ อย่าปล่อยให้ความสุขเล็กๆ หรือความสำเร็จเล็กน้อยผ่านไปโดยไม่ใส่ใจ
เรียนรู้สิ่งใหม่: แม้นักดนตรีจะเรียนรู้ทุกวันจนบางครั้งรู้สึกหนักเกินไป ให้ลองพักด้วยการศึกษาความสนใจด้านอื่นๆ สัก 1 ชั่วโมง
แบ่งปันและขอบคุณ: หาทางทำสิ่งดีๆ ให้ผู้อื่น หรือแสดงความขอบคุณต่อสิ่งที่ผู้อื่นทำให้คุณ
3. การปกป้องระบบการได้ยิน (Healthy Hearing)
การได้ยินของเราจะค่อยๆ เสื่อมลงตามธรรมชาติเมื่ออายุมากขึ้น แต่กระบวนการนี้จะเร็วขึ้นหากสัมผัสกับเสียงดังเป็นเวลานาน ซึ่งเป็นสิ่งที่นักดนตรีต้องเจอเป็นประจำ
ระวังเรื่องเวลาและระดับเสียง: ไม่ใช่แค่มองว่าเสียงดังแค่ไหน แต่ต้องระวังระยะเวลาที่สัมผัสเสียงนั้นด้วย
ลดระดับเสียงเมื่อทำได้: เบาเสียงหูฟัง ฝึกซ้อมแบบ pianissimo (เสียงเบา) หรือติดแผ่นซับเสียงในห้องซ้อม
ใช้ปลั๊กอุดหูสำหรับนักดนตรี (Custom-fitted musicians' earplugs): อุปกรณ์นี้ช่วยลดความดังโดยไม่ทำให้ระดับความถี่โน้ตบิดเบือน มีประโยชน์มากเวลาซ้อมรวมวง
ตรวจเช็กการได้ยิน: เข้ารับการตรวจการได้ยินกับนักแก้ไขการได้ยิน (Audiologist) หากมีข้อสงสัย การสูญเสียการได้ยินอาจเกิดขึ้นอย่างถาวร จึงควรรีบป้องกันก่อนจะกระทบการเล่นดนตรี
4. การซ้อมอย่างมีประสิทธิภาพและปลอดภัย (Healthy Practising)
นักดนตรีมักจะผลักดันตัวเองอย่างหนัก จึงต้องระวังไม่ให้ใช้งานร่างกายและจิตใจเกินขีดจำกัด
กำหนดเป้าหมาย: วางเป้าหมายระยะยาว (หลักปี), ระยะกลาง (หลักเดือน) และระยะสั้น (หลักวันและสัปดาห์)
ตั้งเป้าหมายแบบ SMART Goals:
S - Specific (เฉพาะเจาะจง): ต้องการทำอะไรให้สำเร็จแบบชัดเจน?
M - Measurable (วัดผลได้): จะรู้ได้อย่างไรว่าเข้าใกล้เป้าหมายหรือทำสำเร็จแล้ว?
A - Achievable (ทำได้จริง): เป้าหมายนี้เป็นไปได้จริงหรือไม่?
R - Relevant (สอดคล้อง): เป้าหมายระยะสั้นช่วยให้บรรลุเป้าหมายระยะยาวหรือไม่?
T - Timely (มีกรอบเวลาชัดเจน): นี่คือขั้นตอนที่ควรทำก่อนใช่หรือไม่ หรือข้ามขั้นตอนไป?
วางแผนเวลาซ้อมอย่างมีกลยุทธ์: พยายามหลีกเลี่ยงการซ้อมในเวลาที่ร่างกายหรือจิตใจเหนื่อยล้า
ประเมินผล: ทบทวนว่าบรรลุเป้าหมายหรือไม่ หากไม่บรรลุให้ปรับแผนใหม่
เฉลิมฉลอง: ให้เวลาร่วมยินดีกับตัวเองเมื่อทำตามเป้าหมายสำเร็จ!
5. การสร้างเส้นทางอาชีพที่ยั่งยืน (Healthy Careers)
นอกจากการดูแลสุขภาพแล้ว การรับมือกับความกดดันในการเตรียมตัวสู่อาชีพจริงก็เป็นสิ่งสำคัญ (สนับสนุนโดย RCM Creative Careers Centre):
หาแรงบันดาลใจ: ดูตัวอย่างจากผู้คนทั้งในและนอกวงการดนตรี ว่าเขารับมือกับสถานการณ์ต่างๆ อย่างไร แล้วนำมาปรับใช้
จัดการเรื่องการเงิน: เรื่องเงินเป็นสาเหตุของความเครียดได้มาก ให้ใช้เวลาทำความเข้าใจการเงินของตัวเองและช่องทางการสร้างรายได้ของนักดนตรี
ทบทวนทักษะ: สำรวจทักษะที่มี ทักษะที่อยากพัฒนา และวิธีนำทักษะเหล่านั้นไปประยุกต์ใช้ในอาชีพ
สร้างเครือข่ายสนับสนุน: ไม่มีใครสร้างอาชีพได้โดยลำพัง ค้นหาที่ปรึกษา (Mentors) และกัลยาณมิตรทั้งในและนอกวงการ
เปิดรับเทคโนโลยี: ใช้ประโยชน์จากเทคโนโลยีเพื่อสร้างโอกาสใหม่ๆ และเข้าถึงผู้ชมกลุ่มใหม่
6. การแสดงบนเวทีอย่างสมบูรณ์แบบ (Healthy Performance)
การแสดงสดอาจเป็นเรื่องน่ากลัว และการเดินออกไปหน้าเวทีเพื่อเผชิญหน้ากับผู้ชมหรือกรรมการอาจทำให้รู้สึกรับไม่ไหว
ซ้อมเพื่อการแสดงจริง: จำลองบรรยากาศการซ้อมให้เหมือนการแสดงจริง เช่น การอัดวิดีโอตัวเอง หรือใส่ชุดที่จะใช้แสดงจริงในการซ้อม
วางแผนขั้นตอนหลังเวที (Backstage Routine): เตรียมวิธีควบคุมสมาธิและอารมณ์ก่อนขึ้นแสดง
จินตภาพ (Visualization): นึกภาพการแสดงในแบบที่เราอยากให้เป็น โดยโฟกัสที่ความเป็นไปได้ในแง่บวก ไม่ใช่แง่ลบ
หลีกเลี่ยงสารเสพติดและแอลกอฮอล์: ไม่ควรใช้สิ่งเหล่านี้เพื่อลดความวิตกกังวล เพราะจะก่อให้เกิดปัญหาตามมาในระยะยาว
ระบายความกังวล: พูดคุยเรื่องความกังวลให้ผู้อื่นฟัง คุณไม่ได้เผชิญความกดดันนี้อยู่คนเดียว และผู้อื่นสามารถช่วยเหลือคุณได้

Waddell, G. (2020, Autumn). Being a healthy musician. Upbeat, Royal College of Music. https://www.rcm.ac.uk/upbeat/articles/healthymusician.aspx



ความคิดเห็น